Stillur | In Heiðmörk park

Föstudagsmyndin: Frost og stillur við Helluvatn í Heiðmörk. Alltaf fallegt í friðlandinu, sama á hvaða árstíma er.
Photo Friday: I know the city lights are notoriously bright and colorful in December, but I still prefer the serenity of the easily accessible Heiðmörk park on the outskirts of Reykjavík. Where ever you are: enjoy the yuletide!

Ljósmyndir teknar | Photo date: 24.11.2019

Skrímsli og töfrandi tungumál | The multicultural monsters

Skrímsli og fjölmenning. Í tengslum við Dag íslenskrar tungu 2019 heimsótti ég nokkra leikskóla, þar á meðal leikskólann Njálsborg sem er einn Miðborgarleikskólanna, en Miðborg er sameinaður leikskóli þriggja skóla í hjarta Reykjavíkur: Lindarborgar, Njálsborgar og Barónsborgar.

Í Miðborg er meðal annars lögð áhersla á móðurmálsrækt og fjölmenningu. Undir stjórn Sögu Stephensen, verkefnastjóra og ráðgjafa hjá Reykjavíkurborg, hefur þar verið unnið að þróunarverkefni sem kallast Töfrandi tungumál og felst í því að tungumál allra barna séu virt og velkomin í leikskólanum. Í tengslum við verkefnið hafa verið útbúnar sérstakar töskur með málörvunarefni sem börnin geta tekið með sér heim þannig að foreldrar geti stutt við móðurmál barna sinna. Og þarna kom til kasta skrímslanna. Við skrímslahöfundar veittum leyfi fyrir því að útbúnar væru nokkrar töskur með litlum brúðum sem fylgdu bókunum um skrímslin. Í hverri tösku er ævinlega bók á íslensku og sama bók á móðurmáli barnsins. Auk íslensku er bækur um skrímslin að finna á sænsku, færeysku, finnsku, norsku, dönsku, frönsku, spænsku, kínversku, litháísku, basknesku, katalónsku, kastilísku, galisísku, tékknesku, lettnesku og arabísku. Brúðurnar fyrir þetta mikilvæga verkefni Miðborgarskólanna gerði Hrefna Böðvarsdóttir hjá Sögustund – Brúðusögum.

Eins og ávallt er það merkileg og fræðandi reynsla að heimsækja mismunandi leikskóla og kynnast starfi þeirra og eldklárum krökkum sem virðast aldrei fá nóg af sögum og bókum!

Mini monsters – little reading helpers. These pretty little monster-dolls were made for a literature program in the multicultural and multilingual pilot project “Magical Languages”, taking place in Miðborg preschool, an intercultural preschool located in three buildings in Reykjavík. The children bring home a bag of books, dolls and games, – a book in Icelandic and the same book in the children’s home language, as a tool to stimulate learning and mother tongue practice in bilingual families. For this program the books from the Monster-series were selected as they have been translated in to many languages. Apart from Icelandic, books from the Monster-series can be found in Swedish, Faroese, Finnish, Norwegian, Danish, French, Spanish, Chinese, Lithuanian, Basque, Catalan, Castilian, Galician, Czech, Latvian and Arabic. We gave permission for a small number dolls for use in this project. The dolls were made by Hrefna Böðvarsdóttir at Sögustund – Brúðusögur.

I visited Njálsborg preschool in connection with the Icelandic Language Day, and was honored to receive a set of mini-monsters! Of course I met a group of young and bright readers. It’s always a pleasure to get a small insight to the great work done in the kindergartens and to read to the lively audience that seems to have endless appetite for stories and books.

Skrímslin og fleiri sögupersónur heimsóttu börn í Reykjanesbæ, m.a. í leikskólanum Heiðarseli, börn úr leikskólanum Holti, Akurseli og Akurskóla í tilefni af degi íslenskrar tungu. | I also visited schools and preschools in Reykjanesbær in November, and as always the monster dolls I bring along attract a great attention.  — • — Brúðurnar hér fyrir ofan gerði  | Above: handmade dolls by: Salvör Jónsdóttir.

Skrímslaerjur á dönsku | Book release in Denmark!

Ný þýðing og útgáfa: Nú á dögunum kom út hjá forlaginu Torgard í Danmörku ný þýðing á Skrímslaerjum – eða Monsterklammeri upp á dönsku. Þýðandi er Hugin Eide, en bókin var kynnt á dönsku bókamessunni Bogforum í Bella Center í Kaupmannahöfn 15.-17. október. Áður hafa fimm bækur um skrímslin komið út á dönsku og væntanleg innan tíðar er útgáfa á Skrímsli á toppnum eða Monsterhøjder.

Skrímslin birtast einnig á danskri farandútgáfu af upplifunarsýningunni „Skrímslin bjóða heim·“, – sýningunni „Store Monster Lille Monster“ sem er hluti af sýningarröðinni Fang fortællingen. Sýninguna um skrímslin er nú að finna í aðalsafninu í Lyngby frá 2. nóvember til 12. janúar 2020.

New translation – book releaseA new translation of Skrímslaerjur (Monster Squabbles) has just been released in Denmark by the title Monsterklammeri, translated by Hugin Eide at Torgard publishing. This is the sixth book from the monster series that has been translated and published in Danish.

In Denmark the monsters series can also be experienced through a small version of the exhibition A Visit to the Monsters, called “Store Monster Lille Monster’ (‘Big Monster Little Monster’), now a part of the exhibition series Fang fortællingen (’Catch the Story’) – 10 traveling exhibitions for public libraries in Denmark, based on popular children’s books. The exhibition about Little Monster and Big Monster is now at the city library of Lyngby, a township close to Copenhagen, from 2nd of November to 12th of January 2020.
🔗 More about the monster series here: and about the authors and the collaboration here.

Birt með leyfi | with permission: 🔗 Ljósmyndir | Photos © Christoffer Askman Photography for FANG FORTÆLLINGEN / Gentofte Bibliotekerne.

Dagur íslenskrar tungu í Ósló | Author visit to Oslo

Bókaspjall: Nú um miðjan nóvember var mér var boðið að taka þátt í árlegri dagskrá Íslenska sendiráðsins í Ósló í tilefni af degi íslenskrar tungu og naut þar gestrisni Ingibjargar Davíðsdóttur sendiherra og hennar fólks í fallegum sendiherrabústað Íslands í Bygdøy. Það var ánægjulegt að hitta norska og íslenska gesti og rithöfundinn Mette Karlsvik sem einnig hélt erindi.

Eins og alltaf var gaman að heimsækja Óslóarborg, söfn og sýningarsali, en uppbygging menningarhúsa sem þar er í gangi er reyndar með fádæmum. Nýfallinn snjó tók upp í þýðu og skammdegið var kunnulegt þó borgin sjálf væri að komast í hátíðarbúning.

Book talk: Last week I was invited to speak at an event in connection with the Icelandic Language Day, at the Icelandic ambassador‘s residency in Oslo. I enjoyed the meeting with Norwegian and Icelandic guests, ambassador Ingibjörg Davíðsdóttir and her staff, as well as the other speaker: writer Mette Karlsvik, who has a long time creative relation with Iceland.

In Oslo the daylight was short and winter was surely there although the newly fallen snow had melted again. The city was getting ready for the festive season and fun to visit as always.

Ljósmyndir | photos: © Sendiráð Íslands í Ósló | Embassy of Iceland in Oslo / and  top: Áslaug Jónsdóttir 13./14./15.11.2019

Bókaslóðin | The Path of Books

Teikning á sunnudegi: Þegar ég átti leið í bókabúð um daginn og leit yfir borð og bekki með nýútkomnum bókum, þá leið mér ekki ólíkt því sem ég stæði frammi fyrir hlaðborði af girnilegum réttum. Bókabúðir geta haft þessi áhrif, en eins og við önnur hlaðborð, þá gildir að hrúga ekki of miklu á diskinn. Nema hvað, eitthvað var þarna með öðrum hætti en áður í bókabúðinni og ég gat ekki skilgreint það strax. Mér fannst bækurnar fallegri, meira aðlaðandi, gott ef þær ilmuðu ekki betur en venjulega. Samt voru bókakápurnar ósköp misjafnar þegar að var gáð og sumt á hlaðborðinu myndi fráleitt rata á minn disk. En eftir að hafa gluggað í óvenju margar bækur, handleikið fallegar kápur, kjamsað á góðum setningum og dáðst að góðum myndlýsingum og bókahönnun þá áttaði ég mig á því sem öðruvísi var: plastið, fjandans plastið var farið! Í það minnsta af megni nýju bókanna. Loksins. Og þó fyrr hefði verið. Óskiljanlegt hvað þessi óþarfi hefur liðist lengi á Íslandi. Megi plastpökkun bóka aldrei aftur þrífast!

Þetta vistspor í rétta átt er auðvitað bara partur af því sem útgefendur og höfundar og bókahönnuðir þurfa að taka til endurskoðunar. Höfundur nokkur hampaði nýrri bók og sagði mér frá atviki þar sem hann var atyrtur fyrir að gefa út bók á pappír – það væri úrelt og óvistvænt! Það var og. Myndlýsingin hér fyrir ofan er að fullu unnin stafrænt, þar kom pappír hvergi nærri, enginn litur var skolaður úr pensli. En það er ekki þar með sagt að myndin sé vistvæn, þvert á móti skilja raftæki og rafmagnsframleiðsla eftir sig stór vistspor, þó miklar framfarir séu í þeim efnum. Orðin sem ég skrifa á skjáinn, heimasíðan mín á netinu – allt kostar það orku sem er ekki endilega vistvæn. Þó pappír sparist með rafbókum og upplýsingaveitum, þá vex efnisflóðið stöðugt á netinu, með tilheyrandi vistspori. Í samanburði við prentað efni fyrri tíma er stafrænt efni hreint hamfaraflóð, og mikið af því er efni sem engum hefði til hugar komið að setja á prent.

Það virðist gilda nokkurt jafnvægi á útgáfu rafbóka og prentaðra bóka almennt, hvort tveggja hefur kosti og galla. Pappírinn og prentgripurinn hefur enn mikið aðdráttarafl og margvíslegar rannsóknir sýna mun á raflestri og lestri af pappír – pappírsbókinni í vil og gildir það ekki síst um barnabækur. En eftir því sem ég kemst næst er bókaprentun nær alfarið komin úr landi. Fjölmargar prentsmiðjur á Íslandi geta þó flaggað Svansmerkinu og ættu að vera góður kostur fyrir vistvæna útgáfu. Bókapappírinn er vonandi fenginn úr sjálfbærum skógum og framleiddur með ábyrgum hætti. Verða útgefendur, höfundar og neytendur ekki að gera sambærilegar kröfur til menningarefnis og til dæmis matvæla? Hnífurinn stendur þar auðvitað í kúnni því fæstir vilja borga hinn vistvæna brúsa þegar á reynir, hvað sem umræðunni líður. 

Kannski eru allir útgefendur að leggja drög að vistvænni framleiðslu og ég vona að það megi sjá þessi merki og vottun sem víðast. Nú þegar jólabókaflóðið nálgast má gleðjast yfir góðum bókum, en kannski eru metsölutölur ekki það sem metast á um í framtíðinni – heldur hefja til vegs gæði, aukna samfélagsábyrgð og sjálfbæra, vistvæna framleiðslu. Það má láta sig dreyma. Allt sem við nýtum og notum verðum við að geta skilað aftur til jarðar. Bækur þurfa að vera þannig úr garði gerðar að við mættum í raun skilja þær eftir í skóginum – án þess að skaði hljótist af. Þá getum við virkilega notið þeirrar góðu iðju, að gleyma okkur við lestur bóka sem hjálpa okkur að rata um heiminn og heim. 

Sunday illustration: I made this illustration as I pondered over the ecological footprint of books. (This is the very short version of the text above). It is hard to get the facts straight about e-books vs printed books, obviously both use resources and energy. As does this blog, and the digital illustration above. As I see it, it’s not the question of choosing one over the other, but rather to make both kinds as eco-friendly as possible. The printed children’s book still wins over the e-book according to most research concerning engagement, comprehension, vocabulary development, etc. I like the digital media, but I love the paper book, the book as an object. When it comes to printed books we should in theory be able leave the books in the woods, or give them back to nature after their hopefully long life helping us to find our way in world.

Bókaslóðin | The Path of Books – mynd | Illustration: © Áslaug Jónsdóttir 2019

Bókverk í Tallahassee | Elemental Iceland

BÓKVERK: Sýningin ELEMENTAL ICELAND opnaði nú á dögunum í MOFA: Florida State University Museum of Fine Arts í Tallahassee, Florída, í Bandaríkjunum. Þar sýni ég bókverk ásamt samstarfskonum í Bókverkafélaginu ÖRKUM. ARKIR sýna valin bókverk úr sýningunni BORDERLAND sem meðal annars var sett upp í tveimur sýningarsölum í Bandaríkjunum á árinu 2018. Sýningin í MOFA nefnist Elemental Iceland og stendur frá 14. október til 7. desember 2019. Á sýningunni Elemental Iceland eru einnig verk eftir Valgerði Hauksdóttur, Elvu Hreiðarsdóttur, Soffíu Sæmundsdóttur, Rósu Sigrúnu, Önnu Gunnarsdóttur, Önnu Þóru, Nicole Pietrantoni og Jóhann Eyfells. Formleg opnun og móttaka verður 24. október n.k. frá18:00 til 20:00, sjá Fb-viðburð

Fleiri sýningar eru framundan hjá ÖRKUM og ég bendi áhugasömum á heimasíðu og fréttablogg ARKA: http://www.arkir.art

BOOK ART: The art exhibition “ELEMENTAL ICELAND opened in MOFA, Florida State University Museum of Fine Arts, Tallahassee, Florida, on October 14th. I take part as a member of ARKIR Book Arts Group and exhibit selected works from our exhibition BORDERLAND that travelled in the US in 2018. The exhibition is open from October 14 to December 7, 2019. The exhibition is introduced by the museum thus: “Contemporary graphic, textile, and sculptural works from Iceland addressing the island nation’s unique landscapes, geology, and cultural history rooted in materials derived from the earth and sea. Featured artists: Valgerdur Hauksdóttir, Elva Hreidarsdottir, Soffia Sæmundsdóttir, Rosa Sigrun, Anna Gunnarsdottir, Anna Thóra, Nicole Pietrantoni, Johann Eyfells, and members of the ARKIR Book Arts Group.” Welcome to an evening reception, held on Thursday, October 24, 2019 from 6:00 to 8:00 p.m. celebrating the exhibition, see Fb-event.

ARKIR are preparing several exhibition projects with artists from around the world – for more news follow ARKIR’s book arts blog at: http://www.arkir.art

Myndefni | images / photos: © MOFA

Hafið | Following the waves

Föstudagsmyndir – með röfli dagsins: Það er föstudagur og veðrið í borginni dásamlegt. Himinninn heiður og góðviðrisblár, svolítið mistur í suðri og inn um glugga berst fjörugt fuglatíst úr reynitrjánum þar sem naktar greinar svigna af rauðum berjum eftir gróðursælt sumar. Þar er veisla. Það er óvenju hlýtt, miðað við árstíma …

Sem oftar hefur mér dottið í hug að smella ljósmynd inn á bloggið í vikulok. Velja mynd, skrifa smá texta. En það stendur eitthvað í mér. Bæði að njóta veðursins og að verða eitthvað úr verki yfirhöfuð. Ritstífla, sköpunarfælni? Tja … Frammistöðukvíði? Já, já, það má alltaf finna einhverja kvöl og pínu tengda listsköpun. Ekkert nýtt þar.

Ég er bara… öhh… pirruð. Eins og flestir fylgist ég með umræðu um umhverfismál, með tilheyrandi kvíða og sektarkennd – en sú depurð er auðvitað engum og engu til gagns. Ég gæti teiknað upp tvo dálka, annan með heiðri og hinn með skömm: dregið í dilka vistspor mín í lífinu. Sumt hef ég ráðið við og tekið meðvitaða og upplýsta ákvörðun um og eitt og annað hefur komið af sjálfu sér. Margt hefur mér reynst erfitt að ráða við. Undir það fellur samábyrgð (samsekt) og hlutdeild mín í þjóðfélagi sem hefur löngum haft að sínum einkunnarorðum þetta fornkveðna og fáránlega: lengi tekur sjórinn við og þetta reddast.

Það er svo sem ekki séríslenskt að telja sig og samfélagið sem maður tilheyrir vera stikkfrí og utan við hin ýmsu jarðarstríð. En þarna kemur pirringurinn. Ég missi allt þol. Ítrekað koma fram einhverjir sjálfumglaðir hrokagikkir sem gera lítið úr umhverfisvanda jarðarinnar og hæðast að þeim sem berjast fyrir bættum heimi – eða öllu heldur: breyttum heimi. Mestu bjánarnir og böðlarnir eru illu heilli valdamenn eins og Trump og Putin, en álitsgjafar á Íslandi eru stundum síst skárri. Náttúru- og umhverfisvísindamenn hafa lengi mátt þola að vera þaggaðir niður, jafnvel keyptir og kúgaðir til að tala gegn betri vitund, enda vísindin oft í mótsögn við ráðandi samfélagsgerð, veraldarskipan sem byggir á ofneyslu, misskiptingu og græðgi. Baráttufólk í náttúruverndarmálum hefur verið haft að háði og spotti og baráttumálin smættuð og einangruð.

Já, það er væri nú meiri ógnin ef við þyrftum „að reyna að lifa eins og í sænskri hippakommúnu“. Heimurinn er ekki að farast, nei, hann hefur alltaf verið á heljarþröm, segja aðrir. Það var nú til dæmis eitthvað annað þegar fjörusúpandi karlar í krapi máttu þola kjarnorkusprengjuógnina hangandi yfir sér. Þá var þannig hlaðið í vopnabúr Vesturlanda að gereyða mátti öllu lífi á jörðinni margsinnis. Einmitt. Rifjum það upp. Ég man gjörla eftir þessum kjarnorkukvíða á uppvaxtarárunum, skelfingu sem efldist reyndar bara þegar ég fylgdist með Tjernobyl-slysinu í beinni útsendingu á sínum tíma. Kjarnorkuógnin var raunveruleg. Fjöldi fólks mótmælti og barðist, árum og áratugum saman. Þar fór hugsjónafólk fram með margvísleg mótmæli, vísindamenn og almenningur, börn og ungmenni, og sjálfsagt í „óviðeigandi pólitískri baráttu á heimsvísu“ – ef veraldarvefurinn hefði speglað það allt. Þrýstingur og barátta friðarsinna og náttúruverndarfólks hefur skipt sköpum í sögunni. Stjórnmálamenn finna sjaldnast upp á breytingunum sjálfir. Atómbomban er ekki lengur sama ógnin. Heimurinn fórst ekki. En það er ekki þeim að þakka sem ypptu öxlum og sátu hjá, hvað þá þeim töluðu niður þá sem börðust gegn vitleysunni. 

Þetta reddast ekki neitt. Sjórinn tekur ekki lengur við. En mannkynið ferst líklega ekki, þökk sé þeim sem taka af skarið og spyrna við fótum, þeim sem breyta heiminum. 

Hafið: Það er þörf yfir ljós og leiðarvísa sem aldrei fyrr. Myndirnar af hafinu (sem tekur ekki lengur við) eru teknar við Melaleiti 15. september. Fyrir neðan er Þormóðsskersviti í fjarska, en franska rannsóknarskipið Pourquoi-Pas? fórst þar skammt frá, 16. september, árið 1936. Fjörutíu fórust, þar á meðal franski vísindamaðurinn Jean-Baptiste Charcot. Einn skipbrotsmaður lifði af. Vitinn var byggður á árunum 1941–42.

Photo Friday: This turned out to be my Friday rant – and sorry, no translation available. The photos are taken during a storm and hight tide on 15th September at Melaleiti farm. Above: view to Faxaflói-bay. Below: the lighthouse at Þórmóðs-skerry in the distance. The lighthouse was built in 1941-42, close to where the French exploration ship Pourquoi-Pas? was wrecked 83 years ago, almost to the date, on 16th September 1936. The three-masted barque ship was designed for polar exploration, equipped with a motor and containing three laboratories and a library. Forty men on board died, among them the explorer and oceanographer Jean-Baptiste Charcot. Only one man survived.

Ljósmyndir teknar | Photo date: 15.09.2019